David Encaoua · Abril de 2025 · Tribune Juive
דאָס ייִדנטום איז אַ רעליגיע פֿונעם זכּרון. זכֿור — געדענק — איז אײנס פֿון די מערסט פֿאַרשפּרײטע געבאָט אין דער תּורה. אָבער וואָס איז דער חילוק צווישן געשיכטע און זכּרון אין דער ייִדישער טראַדיציע?
די געשיכטע איז די געלערנטע איבערבױאונג פֿונעם פֿאַרגאַנגענעם פֿון דאָקומענטן, פֿון מקורים, פֿון ראיות. זי שטרעבט צו דער אָביעקטיווקײט, כאָטש זי דערגרײכט זי קײן מאָל נישט אין גאַנצן. דאָס איז דער געביט פֿונעם היסטאָריקער.
דער זכּרון איז עפּעס אַנדערש. ער איז איבערגעבונג, ער איז אידענטיטעט, ער איז דרינגלעכקײט. דער ייִדישער זכּרון פֿונעם חורבן, פֿון דער פֿאַרטרײַבונג פֿון שפּאַניע, פֿון דער חרובֿמאַכונג פֿונעם בית־המקדש, איז פֿאַר אַלעם נישט קײן היסטאָרישע איבערבױאונג. ער איז אַן אַקט פֿון אידענטיפֿיצירונג: «מיר זײַנען געווען קנעכט אין מצרים». דאָס פֿאַרגאַנגענע ווערט קעגנוואַרט.
פֿאַרן ייִחוס Encaoua עקזיסטירן די צווײ רעגיסטערס בײַ אַנאַנד. עס איז דאָ די געשיכטע — שטרענג, נאָכצופּרוּוון, געגרינדעט אױף די דאָקומענטן פֿון דער Bodleian Library, פֿון די אַרכיוון פֿונעם ANOM, פֿון די תּשובֿות פֿונעם Rivash. און עס איז דאָ דער זכּרון — די דערצײלונגען וואָס ווערן איבערגעגעבן מויל אױף מויל פֿון דור צו דור, די הילולא פֿון רבֿ Raphaël אין Salé, די לעגענדערע נסיעה פֿון Samuel Sultan קײן Oxford אין 1897.
די צווײ רעגיסטערס שטעלן זיך נישט אַנטקעגן. זײ פֿאַרגאַנצן זיך, ווי עס זאָגט Yerushalmi אין זײַן באַוווּנדערלעכן Zakhor (1982): די מאָדערנע ייִדישע היסטאָריאָגראַפֿיע מוז ווערן אַ נײַער וועקטאָר פֿונעם קאָלעקטיוון זכּרון.
דאָס איז דער שאיפֿה פֿון דעם ווערק: דערגרײכן אַז די געשיכטע פֿון די Encaoua, שטרענג דאָקומענטירט, זאָל ווערן אַ לעבעדיקער זכּרון פֿאַר די קומענדיקע דורות.